Er loftslagsvandinn tab?

g hef veri a velta v fyrir mr a undanfrnu hvort umran um loftslagsvandann s tab. Loftslag.is hfum vi ritstjrninni haft stefnu a skrifa um a sem vsindin hafa a segja um loftslagsmlin. .e. a koma inn rkin, rannsknirnar og frin. Vitkurnar hafa almennt veri gar. Efninu er raa kvena flokka, hliarstikunni til hgri eru fastar sur ar sem reynt a koma inn vsindin bak vi frin og svo eru frttir, blogg, gestapistlar og svokalla heitt efni tenglunum hr a ofan.

Mitt persnulega mat er a, a a su verulegar lkur v a grurhsalofttegundir og magn eirra lofthjpnum hafi bein hrif hitastig jarar, a er a sem vsindin segja okkur dag. Hversu miki, er kveinni vissu h, .a.l. eru t.d. ekki allar spr um hkkun hitastigs eins. Einnig koma arna inn nttrulegar sveiflur jarar sem hafa hrif hitastig jarar n eins og alltaf. essar nttrulegu sveiflur hafa au hrif a bi getur hitastig hkka meira en spr geru r fyrir ea jafnvel lkka tmabundi.

Umra um essi ml er frekar undarleg kflum. Umran virist stundum fara t skotgrafaherna tveggja fgasjnarmia, .e. eirra sem telja a heimurinn s a farast og eirra sem ekkert vilja gera. arna milli eru svo mrg litbrigi skoana. N vil g gjarnan taka a fram a g tilheyri hvorugum fgahpnum, en tel vandann vera til staar og tel a vi honum veri a bregast. Persnulega tel g a hgt s, me hjlp tkni og me breyttum vihorfum, a draga verulega r losun grurhsalofttegunda. Ef meira arf til, arf a fara fram pltsk umra um hvernig skuli n eim markmium, s umra fer m.a. fram Kaupmannahfn desember, ar sem fulltrar 192 landa koma saman og ra mlin.

N langar mig a fara sm ankatilraun, ar sem g bi lesendur um a hugsa sem svo, "Loftslagsvandi af mannavldum er raunverulegur". essi tilraun gengur t a hugsa sem svo, hva ef vsindamenn eir sem rannsaka essi ml mest hafa rtt fyrir sr? Vi essa tilraun vera til nokkrar spurningar sem vert er a skoa nnar.

  1. Eigum vi a hafa hrif framtina og ra loftslagsmlin opinsktt?
  2. Er a skylda okkar a finna lausnir?
  3. Hvar viljum vi setja marki fyrir v a etta s raunverulegur vandi, er a vi 0,5C ea 2C hkkun hitastigs, ea einhver nnur tala?
  4. Ef hitastig hkkar ltillega, mia vi einhverjar forsendur, stendur okkur sama?
  5. Hvenr verur vandinn raunverulegur samkvmt v (3. og 4. spurning)?
  6. Hva ef a kemur ljs eftir 50 r a etta hafi veri minni vandi en hugsanlega er tali lklegt dag, tti s mguleiki a hafa hrif umruna dag, sem tti a vera t fr bestu fanlegum upplsingum dagsins dag?
  7. Eigum vi a ra hugsanlegar gilegar afleiingar loftslagsbreytinga af mannavldum?
  8. loftslagsumra pltskum ntum rtt sr?
  9. Hvernig munu lfskilyri rast um allan heim ef vi tkum vandanum?
  10. Ef vandinn er raunverulegur, hversu langt a ganga v a gera athugasemdir vi umfjllun sem gerir annahvort lti r vandanum ea telur hann ekki fyrir hendi?

etta eru spurningar sem mig langar a bija ykkur kru lesendur, a velta fyrir ykkur. Persnulega hef g ekki kvein svr vi llum atriunum. R spurninga er ekki vegna vgis heldur a handahfi. Frlegt vri ef lesendur vildu taka tt essari ankatilraun, me v a svara einni ea fleiri spurningum. essi ml mega a mnu viti ekki vera a tab.

---

ar sem etta er bloggfrsla af Loftslag.is, hef g ekki opi fyrir athugasemdir hr, heldur er hgt a smella ennan tengil til a taka tt umrunni.

---

Athugasemdir sem komnar eru, Loftslag.is:

Gulli
essi ml eru orin "tab" vegna ess a a m ekki efast um au - flestir eru httir a nenna a reyna a ra au vegna ess a etta eru eins og trml, ef ekki fylgir rtttrnaarbkinni er allt sem segir bull, vitleysa og borga af oluflgunum.

ann htt eru "mlin trdd" og "engin vafi lengur" - enginn sem ekki er sammla fr a tj sig n ess a f yfir sig stalaa sktkasti um oluflgin.

Sveinn Atli
etta er svo sem einn vinkill mlsins Gulli, a er sanngjarnt a nefna hann a s ekki hluti ankatilraunarinnar. m setja spurningamerki vi a a blanda tr vsindi, samanber essa frslu: http://www.loftslag.is/?page_id=1313

Persnulega finnst mr ltill vafi v a aukning grurhsalofttegunda hafi hrifa hitastig, er spurningin sem eftir situr um vissuna spnum og hvenr teljum vi um vanda a ra. a er meira hugsunin bak vi essa frslu.

En vi getum btt vi spurningu: 11. Er slmt fyrir umruna a vsindamenn og ailar eins og t.d. oluflg og nnur hagsmunasamtk taki tt henni og hafi skoun mlunum?


Loftslag.is - Magnandi svrun (e. positive feedback)

Magnandi svrun (e. positive feedback)er hugtak sem erfrekar miki nota loftslagsfrum. ar er tt vi ferli ar sem afleiingin magnar upp orskina og veldur kejuverkun me hugsanlega slmum stigvaxandi hrifum. hinn bginn getur afleiing mynda mtvgis svrun (e. negativefeedback) mti orskinni og dregi r henni.

Magnandi svrun

Vi hlnun jarar eru mis ferli sem valda magnandi svrun. Vi hlnun eykst t.d. raki ea vatnsgufa andrmsloftinu og ar sem vatnsgufa er grurhsalofttegund magnar a hlnunina upp....

---

Lesa m nnar um magnandi svrun vefsunni loftslag.is, sem opnar formlega laugardaginn 19. september.

g vil einnig minna Facebook su Loftslag.is fyrir Facebook notendur.


Loftslag.is - Spurningar og svr

Hrundir hfum vi gtt dmi um innihald undirsu sem er hluti af heimasunni Loftslag.is. Textinn er hluti af Spurningar og svr undirsunni. Loftslag.is opnar me formlegum htti ann 19. september nk. a er hgt a fara inn hana strax dag og f hugmynd um hvernig san verur uppbygg. ess ber a geta a san er enn vinnslu.

---

run styrks koldoxs andrmsloftinu

run styrks koldoxs andrmsloftinu fr byrjun inbyltingar hefur veri upp vi. Koldox er yfirleitt litin vera aalgrurhsalofttegundinn andrmsloftinu. Koldox er a miklu magni andrmsloftinu a a hefur mikil heildarhrif sem grurhsalofttegund. Hgt er a lesa frekar um grurhsahrif Loftslag.is. Fr v inbyltingin hfst hefur styrkur koldoxs fari r u..b. 280 ppm (part per million) um 387 ppm. etta er um 38% aukning magni koldoxs lofthjpnum.

---

Loftslag.is

---

10/9 - smvgileg breyting texta, sj athugasemd


N heimasa - Loftslag.is

ann 19. september mun opna formlega n heimasa vefslinni loftslag.is. etta er vefsa sem tla er a vera upplsingaveita um loftslagsml slensku. Frttir er vara loftslagml munu f sitt plss sunni samt bloggi fr ritstjrn. Einnig hfum vi huga a skja brunn gesta sem ekkja essi fri vel og birta gestapistla um essi ml. sunum vera einnig upplsingar um vsindin, .e. fastar sur ar sem hgt verur a lesa um msar stareyndir um loftslagsml.

Ritstjrn vefsunnar Loftslag.is skipa Hskuldur Bi Jnsson og s sem hr skrifar, Sveinn Atli Gunnarsson.

Vonumst vi eftir a geta komi ft flugum vefmili me njustu frttir og msar upplsingar um loftslagsml. San hefur veri vinnslu um nokkurt skei n og fram eftir a fnpssa suna fram a opnun. N egar er hgt a skoa fstu surnar um vsindalegu hliina, en ess ber a geta a r sur eru enn vinnslu og eru sumarhverjar klraar.


Hluti af lausninni

Hr tla g ekki a taka srstaka afstu til essara kvenu leia sem tala er um frttinni. essi vsindi munu a llum lkindum vera hluti af eirri lausn a halda hkkun hitastis undir 2C. etta mark er miki nota sem vimi ess hita sem vi viljum gjarnan halda okkur undir eins og fram kemur frttinni. msar aferir jarverkfra (ea loftslagsverkfra eins og g vil kalla au) munu hugsanlega vera til ess a halda okkur undir yfir 2C markinu. ar sem a virist vera erfitt a komast a pltsku samkomulagi um a minnka losun koldoxs ng til a n markinu, arf samhlia a leita annarra leia. a eru fleiri ttir sem arf a huga a, m.a. srnun sjvar sem er nnur hli aukningu koldoxs andrmsloftinu. A mnu mati getur loftslagsverkfrin ekki ori nema hluti heildarlausnarinnar, ar sem fyrst og fremst arf a leita lausna til a minnka losun koldoxs.

---

[31.8 - Leirtting teksta]


mbl.is Gervitr til a gleypa koltvsring
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Myndband fr NASA um loftslagsbreytingar og bflugur

Hrundir er myndband um breytingar tmasetningu frvun blma og hvaa hrif a hefur bflugur og lf eirra. Samkvmt upplsingum r gervihnttum hefst vori norurhluta Bandarkjanna hlfum degi fyrr hverju ri vegna loftslagsbreytinga. myndbandinu er komi inn ann mguleika a blmin og bflugurnar geti fari r takti hvort vi anna, ef frvun blma frist til vegna loftslagsbreytinga.


Loftslagsbreytingar - Efasemdir ea afneitun

a er gott a velta hlutunum fyrir sr og spyrja sig gagnrnina spurninga um lfi og tilveruna. annig hfum vi mannflki oft komist a mrgum helstu leyndardmum lfsins. ar m nefna r stareyndir a jrin er ekki flt, lgml Newtons um yngdarafli og runarkenningu Darwins svo eitthva s nefnt. essum spurningum var svara vegna ess a vikomandi einstaklingar hfu efasemdir um a skipulag sem fyrir var og komust a v a hlutunum var ruvsi fyrirkomi en fyrirliggjandi hugmyndir kvu um. etta er gtt dmi um efasemdir sem koma af sta framfrum og vera til ess a frekari vitneskja verur agengileg. Efasemdir eiga v fullkomin rtt sr og hafa leitt til mikilla framfar gegnum tina.

Af hverju er g svo a velta essu fyrir mr. J a er hrfn lna milli ess a vera me efasemdir ea a vera afneitun, t.d. hva varar loftslagsml og hlnun jarar. a dylst engum sem a vill vita a hitastig jarar hefur hkka undanfarna ratugi. a er svo komi dag a vsindamenn sem rannsaka essi ml hafa gefi a t a "mjg miklar lkur" (sem vsindamli ir a lkurnar eru yfir 90%) su v a essi hkkun hitastigs undanfarna ratugi s til komin vegna losunar grurhsalofttegunda t andrmslofti af mannavldum. essi losun hefur gert a a verkum a styrkur koldoxs (sem er ein aal grurhsalofttegundin) hefur hkka r u..b. 280 ppm (parts per million) fyrir invingu upp um 387 ppm dag. etta er um 38% aukning koldoxs andrmsloftinu, etta er fyrir utan aukningu styrks rum grurhsalofttegundum.

rtt fyrir essi varnaaror vsindamanna sem t fr bestu rannsknum dagsins dag lykta svo, eru msir sem nafni efasemda vilja gera lti r essari v. eir telja a arir ttir valdi og halda v fram a vsindamenn sem rannsaka essi ml mest, viti ekki snu viti. Helstu rk essara efasemdarmanna eru m.a., svo ftt eitt s nefnt, a slin s aalorsakavaldurinn, a loftslag hafi breyst ur (.a.l. s etta nttrulegur ferill), a vsindamenn su almennt ekki sammla og a hitastig fari ekki hkkandi. essi rk gera m.a. r fyrir v a vsindamenn sem rannsaka essi ml su sammla, a rannsknarggn su ekki marktk og/ea a eir hafi ekki rannsaka mli ngu vel. Efasemdarflk, sem heldur essu fram, telur sig svo stundum hafa svrin reium hndum, stundum t fr litlum ggnum. Stundum er tala um samsri, sem gengur t a vsndamenn hafi kvei a upphefja etta vandaml til a f vinnu og ar me peninga. En ng um a, samsriskenningar vera alltaf til. Spurning mn er hvort a a s kannski of jkvtt a kalla svona efasemdarflk v fna nafni ea hvort a afneitunarsinni vri hugsanlega rttara? Ltum hvaa skilgreiningar er hgt a koma me fyrir essi tv hugtk.

Efasemdir: Er kvein tilhneyging til tortryggni ea efasemda gagnvart kvenu efni almennt ea kvenum hluta ess. Efasemdir eru byggar rkrttum, vitsmunalegum aferum sem innihalda gagnrna greiningu stareyndum. Orsk efasemda er bygg aferum sem byggja rkum og tilgtum.

Afneitun: Aferir vi afneitun geta veri margskonar. r byggja msum aferum sem eiga a sammerkt a sna fram kvein sjnarmi. r aferir geta m.a. veri; a segja a um samsri s a ra, a velja ggn sem sna fram eigin sjnarmi (cherry-picking), notair eru ekta srfringar, breyting vimia svo mgulegt er a standast au og/ea a notaar eru almennar rkvillur.

Efasemdarflk afneitunarstigi vill oft gera lti r loftslagsvandanum og vilja ba og sj hva gerist nstu rum og ratugum rtt fyrir avaranir vsindamanna. egar etta er gert me rkum sem minna au sem a ofan eru talin (afneitunarhlutanum), er hgt a fra rk fyrir v a kalla a afneitun vsindunum. a a gera ekkert vi loftslagsvandanum er alvarleg ml sem hver og einn verur a taka upp vi samvisku sna. Vi hfum bara eina jr og vi getum ekki tt [cancel] og byrja upp ntt sar. .a.l. er mikilvgt a vi tkum mark eirri ekkingu sem vsindamenn hafa upp a bja dag og tkum hndum saman og leysum vandamlin sameiningu. Vsindamenn telja a vi hfum enn tma upp a hlaupa ur en of seint verur a grpa taumana. a er v mikilvgt a vi reynum a finna lausnir og tkum hndum saman veru a leysa vandann, v fyrr v betra. Ltum v ekki afneitunarsinna stjrna umrunni, veljum frekar a hlusta sem hafa mesta ekkingu mlunum dag.

etta var rija og sasta frslan r pistla um loftslagsbreytingar essum ntum. Hrundir eru fyrri tvr frslurnar:

Loftslagsbreytingar vs. trarbrg

Loftslagsbreytingar - Raunsi ea hraksp


mbl.is Hfin hafa aldrei veri heitari
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Sm loftslagshmor

Sm loftslaghmor

Annan brandara af svipuu meii m sj hr.


Loftslagsbreytingar - Raunsi ea hraksp

Hva hafa hugtkin raunsi og hraksp me loftslagsbreytingar a gera. J a er til flk sem heldur v fram a str hluti umru um hkkun hitastigs af vldum grurhsalofttegunda s einhverskonar hraksp. essi hraksp er a eirra mati ger til a sna fram a vandamli s strra en a er raun og gerar af svoklluum hrakspmnnum (e. alarmist). .a.l. er kvein tilfinning hj essum einstaklingum a lausnirnar su r samrmi vi vandann. Ltum hva hraksp er; Hraksp er sp um hrakfarir ea illsp um einhverjar farir.

En er eitthva til v a umfjllun um loftslagsbreytingar af mannavldum su hrakspr n alls raunsis? Raunsi er a a vera raunsr og lta eitthva eins og a er raun og veru, hlutlgni hugsun og athfnum. Er hgt a tala um raunsi ea hraksp um loftslagsml. Hugsanlega getum vi liti vsindalegar aferir og vsindin sjlf leit a svari.

Vsindamenn beita vsindalegum aferum til a f fram niurstur snar. essar aferir eru a sjlfsgu ekki brigular, en r hafa msa kosti. Vsindalegar aferir: "aferafri ber a leggja mikla herslu a athuganir su hlutlgar og a arir vsindamenn geti sannreynt niursturnar, og a rannsknir skuli miast vi a sannreyna afleiingar sem hgt er a leia t af kenningum."

a er v hgt segja a r niurstur sem vsindamenn f me essum aferum, su niurstur sem hgt er a sannreyna me v a endurtaka rannsknirnar. a ir a ef a er eitthva hreint pokahorninu kemst a upp um sir. msum frigreinum er erfiara a sna fram nkvmar niurstur, .a.l. nota vsindamenn oft lkindi til a lsa niurstum. Til dmis hafa vsindamenn loftslagsmlum komi fram me a "mjg miklar lkur" su v a s hkkun hitastigs sem ori hefur sustu rum og ratugum s vegna aukningar styrk grurhsalofttegunda af mannavldum. etta oralag vsindamanna "mjg miklar lkur", er a sama og segja a a su yfir 90% lkur a essu s svo fyrirkomi. etta lykta vsindamenn t fr niurstum sem fengust me v a nota vsindalegar aferir.

etta er v raunstt mat vsindamanna stunni t fr eim upplsingum sem eir hafa dag. t fr essu mati er raunhft a tla a ef styrkur grurhsalofttegunda haldi fram a aukast muni hitastigi halda fram a hkka. Hkkun hitastigs svo stuttum tma sem vi erum a upplifa nna getur reynt olrif missa jarsva og drategunda heiminum. a er hin hugsanlega framtarsn sem sumar vilja ekki sj augu og kalla hraksp. etta kalla g raunstt mat fyrirliggjandi ggnum um loftslagsml. Agerir vera .a.l. a byggjast v a finna raunsar lausnir. a getur veri a a i kostna einhversstaar til skamms tma, en er a ekki betra en a gera ekkert og vona hi besta.

mnum augum benda vsindamenn vandann og hugsanlegar lausnir. a er raunstt, en ef vi gerum ekkert mlinu, gti a sem flk kallar "hraksp" ori a veruleika framtinni. Vi skulum v kvea a lta raunsum augum vandann og leytast vi a finna raunsar leiir t r honum.

etta var nnur frslan af remur sem verur essum ntum. S fyrsta var frslan Loftslagsbreytingar vs. trarbrg. nstu dgum fylgir s rija rinni.


Loftslagsbreytingar vs. trarbrg

a hefur stundum bori v a flk afneitar vsindum og kalli au trarbrg. etta t.d. vi egar flk er eirri skoun a vsindamenn viti ekki snu viti. etta stundum vi egar tala er um loftslagsbreytingar, kemur stundum klausan "etta eru bara trarbrg". arna virist vera sem flk sem a ru leiti er skynsamt, kvei a vsindin geti einhvern htt veri beintengd trarbrgum, ea a a taka mark vsindamnnum hafi eitthva me trarbrg a gera. Ltum nnar rfar skilgreiningar essum hugtkum.

Trarbrg: "tr tiltekinn gu (tiltekna gui ea gomgn), gusdrkun samkvmt kvenu hugmyndakerfi" (teki r veforabk, slensk orabk, snara.is); nnur skilgreining "er tr yfirnttrulegar verur, gui ea drlinga samt sifri, venjum og jafnvel stofnunum tengdum trnni." (teki af Wikipedia, slenska tgfan, sj hr).

Vsindi: "athuganir, rannsknir gerar kerfisbundinn, hlutdrgan, raunsjan htt til a afla ekkingar" (teki r veforabk, slensk orabk, snara.is)

Vsindaleg afer: "aferafri ber a leggja mikla herslu a athuganir su hlutlgar og a arir vsindamenn geti sannreynt niursturnar, og a rannsknir skuli miast vi a sannreyna afleiingar sem hgt er a leia t af kenningum." (sj wikipedia)

Kenning: "er sett fram af eim sem framkvmdi tilraunina og fer hn eftir niurstunum r henni. Hverjar sem niursturnar vera, er hgt a setja fram kenningu um a sem prfa var. egar kenning er myndu arf a fylgja lsing llu ferlinu samt eim rannsknarggnum sem leiddu til niurstunnar svo a arir geti stafest ea afsanna kenningu. heimi vsindanna er ekkert sem telst algerlega sanna og byggist allt v sem a menn vita best hverjum tma." (sj wikipedia)

Samkvmt essu eru vsindalegar aferir og kenningar samrmanlegar vi trarbrg. Trarbrg eru gusdrkun ea tr yfirnttrulegar verur samkvmt kvenu hugmyndakerfi, vsindi aftur mti eru athuganir, rannsknir framkvmdar hlutdrgan htt, til a afla ekkingar. Kenningar sem fram eru settar samkvmt vsindalegum aferum me, athugunum, tilgtum og tilraunum hljta a vera a sem vi byggjum vitneskju okkar , um t.d. loftslagsbreytingar og fleiri greinum, m.a. nttruvsindum. T.d. eru afstiskenningin og runnarkenning Darwins, kenningar sem vi notum vi tskringu kvenum fyrirbrum. Eins og fram kemur hr a ofan, er heimi vsindanna ekkert sem telst algerlega sanna, heldur byggjast vsindin v sem menn vita best hverjum tma. a sama vi um kenningar um loftslagsbreytingar.

Kenningin um a aukning grurhsalofttegunda andrmsloftinu valdi hkkandi hitastigi er s besta sem vi hfum augnablikinu til a tskra hitastigshkkun sem ori hefur heiminum sustu ratugi. raun hafa vsindamenn komi fram me a a su mjg miklar lkur (yfir 90% lkur) v a aukning grurhsalofttegunda hafi valdi eirri hkkun hitastigs sem ori hefur sustu ratugi. etta vera a teljast tiltlulega afgerandi lyktanir hj vsindamnnum og okkur ber a taka r alvarlega. etta snst ekki um trarbrg heldur vsindalegar rannsknir og niurstur.

essu sambandi eru margar lausnir viraar og persnulega hef g tr v a okkur takist a finna lausnir sem hgt verur a nota til lausnar essa vandamls. g hef tr v a vi manneskjurnar sum ngu vitibornar til a sj alvru mlsins og taka skref tt til ess a finna lausnir. Ltum ekki tilgtur afneitunarsinna um a vsindi su einhverskonar trarbrg, flkjast fyrir eim nausynlegu kvrunum sem taka arf.

"The world is a dangerous place, not because of those who do evil, but because of those who look on and do nothing." Albert Einstein


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband