Loftslagsbreytingar - Spurningar og sv÷r

═ ■essari fŠrslu set Úg fram nokkrar spurningar var­andi loftslagsbreytingar. Ůetta eru svipa­ar spurningar og ß Q&A sÝ­um var­andi ■essi mßl. ╔g hef vali­ spurningarnar og reyni a­ setja fram skřr sv÷r vi­ ■eim og kem me­ hugmyndir a­ Ýtarefni vi­ allar spurningar.

Hva­ eru grˇ­urh˙saßhrif?

Grˇ­urh˙saßhrifin halda hita ß j÷r­inni, ■ar sem ■Šr gastegundir sem eru Ý lofthj˙pnum "fanga" orku frß sˇlinni og halda henni vi­ yfirbor­ jar­ar. ┴n grˇ­urh˙saßhrifanna myndi me­alhitastig jar­ar vera um -18░C. Ůannig a­ Ý raun halda ■au plßnetunni okkar lÝfvŠnlegri en ella. Helstu grˇ­urh˙salofttegundir eru m.a. loftraki, koldÝoxÝ­, metan og nituroxÝ­. Hlutfall koldÝoxÝ­s, metans og nituroxÝ­s Ý andr˙msloftinu eykst vegna athafna manna.

═tarefni:
http://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect
http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf (bls. 115)

Hva­ eru loftslagsbreytingar?

Loftslag jar­ar hefur alla tÝ­ veri­ breytingum hß­. Ůa­ hafa komi­ Ýsaldir og hlřskei­ til skiptis Ý s÷gu jar­ar. VÝsindamenn hafa Ý dag ßhyggjur af ■vÝ a­ hin nßtt˙rulega sveifla loftslagsins sÚ a­ breytast vegna athafna mannsins. HÚr er ■vÝ helst veri­ a­ tala um loftslagsbreytingar af mannav÷ldum. Ů.e. ■Šr breytingar ß loftslagi sem losun grˇ­urh˙salofttegunda hefur valdi­.

═tarefni:
http://en.wikipedia.org/wiki/Climate_change

Eru loftslagbreytingar ■a­ sama og hnattrŠn hlřnun?

HnattrŠn hlřnun er s˙ hlřnun (hŠkkun ß me­alhitastigi Ý heiminum) sem mŠld hefur veri­ ß j÷r­inni sÝ­an mŠlingar hˇfust en ■ˇ mest ß sÝ­ustu ßratugum. HnattrŠn hlřnun vir­ist hanga saman vi­ aukningu grˇ­urh˙salofttegunda Ý lofthj˙pnum. Ů.a.l. er oft tala­ um hnattrŠna hlřnun og loftslagsbreytingar af mannav÷ldum Ý einu og sama vettvangi.

═tarefni:
http://ipccinfo.com/wg1report.php

Getur ■essi hlřnun jar­ar veri­ vegna nßtt˙rulegra breytinga og/e­a hvert er hlutverk mannsins Ý ■essu ÷llu?

Sumir vÝsindamenn telja a­ hnattrŠn hlřnun sÚ af v÷ldum breytinga Ý sˇlarblettum ß sˇlinni, a­ h˙n sÚ hluti af nßtt˙rulegum sveiflum hlřnunar og kˇlnunar, e­a ÷­rum ■ßttum.

Stˇr hluti vÝsindamanna sem rannsaka loftslagbreytingar ■Šr sem n˙ standa yfir, eru sammßla um a­ ■a­ sÚ tilt÷lulega ˇlÝklegt a­ s˙ hŠkkun sem ßtt hefur sÚr sta­ Ý lofthj˙pnum geti veri­ skřr­ af nßtt˙rulegum ors÷kum. Ůeir telja frekar a­ hŠgt sÚ a­ rekja hŠkkun hitastigs til aukins styrks grˇ­urh˙saloftegunda Ý lofthj˙pnum. MŠlingar ß yfirbor­shita sřna a­ hitastig jar­ar hefur hŠkka­ um u.■.b. 0,4░C sÝ­an ß 8. ßratugnum. VÝsindamenn telja a­ ■essi breyting sÚ of mikil til a­ geta veri­ skřr­ me­ nßtt˙rulegum ors÷kum. Hvorki breytingar Ý styrk sˇlar, stˇr eldgos (sem hafa kŠlandi ßhrif) nÚ a­rir nßtt˙rulegir ■Šttir eru taldir hafa nˇgu mikil ßhrif til a­ ˙tskřra ■ß hŠkkun sem ßtt hefur sÚr sta­ ß undanf÷rnum ßratugum. A­eins aukin styrkur grˇ­urh˙salofttegunda getur samkvŠmt flestum loftslagsvÝsindam÷nnum ˙tskřrt ■essa hŠkkun hitastigsins.

Hlutfall koldÝoxÝ­s Ý lofthj˙pnum frß ■vÝ i­nvŠ­ingin hˇfst upp ˙r 1750, er talin vera yfir 34% hŠrri Ý dag en h˙n var ■ß. Ůetta er hŠrra magn en sÝ­ustu 400.000 ßrin ■ar ß undan. Ůessa hŠkkun er helst hŠgt a­ rekja til bruna eldsneytis eins og kolum og olÝu sem m.a. hefur veri­ nota­ vi­ framlei­slu rafmagns og sem eldsneyti ß bÝla. S÷mu s÷gu er a­ segja af hlutfalli metans og nituroxÝ­s sem hefur hŠkka­ miki­ vegna athafna okkar mannanna.

═tarefni:
http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf (bls. 100)
http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-faqs.pdf (bls. 100)

Hver er a­al grˇ­urh˙salofttegundin?

Loftraki Ý andr˙msloftinu hefur mikil ßhrif ß hitastig. Ůa­ er ■ˇ tali­ a­ ■a­ hafi veri­ jafnvŠgi Ý hlutfalli loftraka Ý andr˙msloftinu Ý milljˇnir ßra. KoldÝoxÝ­ er a­al grˇ­urh˙salofttegundin sem er losu­ vegna athafna mannsins. Hlutfall koldÝoxÝ­s Ý andr˙msloftinu er mŠlt Ý hlutum ß hverja milljˇn (ppm, parts per million). Hlutfalli­ var 280 ppm fyrir i­nbyltinguna en er n˙ komi­ Ý u.■.b. 386 ppm. Ůegar b˙i­ er a­ bŠta ßhrifum annarra grˇ­urh˙salofttegunda eins og t.d. metans, ■ß er hŠgt a­ reikna sig fram a­ svok÷llu­um jafngildings ßhrifum, sem eru sambŠrileg vi­ koldÝoxÝ­sßhrifinn (allir ■Šttir lag­ir saman), ■ß eru ßhrifin ß vi­ um 440 ppm af koldÝoxÝ­i Ý lofthj˙pnum.

═tarefni:
http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/

Er almennt samkomulag ß milli vÝsindamanna um orsakir og aflei­ingar loftslagsbreytinga?

Meirihluti loftslagsvÝsindamanna a­hyllast ■ß kenningu a­ aukning grˇ­urh˙salofttegunda Ý lofthj˙pnum hafi ßhrif til hlřnunar ß j÷r­inni. HnattrŠn hlřnun er raunveruleg og ■vÝ til vitnis ■ß eru t.d. ÷ll ßrin eftir 2000 ß listanum yfir hlřjustu ßr frß ■vÝ mŠlingar hˇfust. Ůa­ sem vÝsindamenn hafa helst r÷krŠtt er hversu stˇr ßhrifin eru. En stˇr meirihluti vÝsindamanna sem rannsaka ■essi mßl eru sammßla um a­ athafnir mannanna sÚu drÝfandi afl Ý ■eim breytingum sem hafa or­i­ ß hitastigi jar­ar ß sÝ­ustu ßratugum. Ůar mß sem dŠmi nefna vÝsindamenn hjß World Meteorological Organisation, IPCC og U.S. National Academy of Sciences.

═tarefni:
http://www.wmo.int/pages/index_en.html
http://www.ipcc.ch/
http://www.nasonline.org/site/PageServer
http://svatli.blog.is/blog/svatli/entry/901635/

Eru til s÷nnunarg÷gn fyrir hnattrŠnni hlřnun?

Beinar mŠlingar ß hitastigi eru til frß seinni hluta 19. aldar og ■Šr sřna a­ me­alhiti jar­ar hefur hŠkka­ um ca. 0,6░C ß 20. ÷ldinni. Yfirbor­ sjßvar hefur hŠkka­ um ß milli 10-20 sm. S˙ hŠkkun er talin vera a­ mestu leiti vegna hita■ennslu sjßvar. Margir j÷klar eru a­ hopa og Ýsinn ß Nor­upˇlnum er a­ ■ynnast. Ůetta eru frßvik sem sjßst, en ■ˇ eru dŠmi um j÷kla sem skrÝ­a fram og svŠ­i ß Su­urskautslandinu sem eru a­ kˇlna svo dŠmi sÚu tekin. Rannsˇknir sřna einnig a­ tegundir landplantna og dřra (ß nor­urhveli jar­ar) hafa fŠrst um 6,1 km nor­ar ß hverjum ßratug og 6,1 m hŠrra yfir sjßvarmßl en ß­ur. * Jafnframt hafa ßrstÝ­irnar fŠrst um 2,3 - 5,1 dag ß hverjum ßratug ß sÝ­ustu 50 ßrum. * Ůessar breytingar eru marktŠkar og fylgjast Ý hendur me­ mŠldri hitabreytingu ß sama tÝma.

═tarefni:
http://en.wikipedia.org/wiki/Current_sea_level_rise
http://www.nasa.gov/home/hqnews/2009/jul/HQ_09-155_Thin_Sea_Ice.html
http://www.nature.com/climate/2007/0712/full/448550a.html
*
http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-faqs.pdf (bls. 103)

Hva­ vitum vi­ ekki?

Ůa­ er ekki vita­ nßkvŠmlega hversu hßtt hlutfall ■eirrar hŠkkunar sem or­i­ hefur, er hŠgt a­ rekja beint til athafna mannsins og hva­a ßhrif eru hugsanlega ekki komin fram af hlřnuninni. NßkvŠm tengsl ß milli hlutfalls koldÝoxÝ­s (og annara grˇ­urh˙salofttegunda) og hitastigsins er ekki al■ekkt. Ůa­ er ein ßstŠ­a ■ess a­ spßr um hlřnun eru ekki allar eins.

HnattrŠn hlřnun mun vŠntanlega valda ÷­rum breytingum sem geta auki­ hlřnunina Ý framtÝ­inni. Ůetta geta veri­ hlutir eins og t.d. losun metans ˙r sÝfreranum ef hann brß­nar. A­rir ■Šttir gŠtu hugsanlega haft ßhrif til a­ minnka hlřnunina, ■.e. ef pl÷ntur taka upp meira CO2 ˙r andr˙msloftinu vi­ hŠrra hitastig, ■ess mß geta a­ ■a­ rÝkir nokkur vafi um ■etta atri­i. VÝsindamenn ■ekkja ekki til hlÝtar hi­ flˇkna jafnvŠgi ß milli jßkvŠ­ra og neikvŠ­ra ■ßtta sem hafa ßhrif ß hitastigi­ og nßkvŠmlega hversu stˇr ■ßttur hvers ■ßttar er.

═tarefni:
http://news.nationalgeographic.com/news/2008/12/081219-methane-siberia.html

Hva­ segir efasemdarfˇlki­?

Efasemdir efasemdarfˇlks vir­ast skiptast Ý ■rjß hˇpa:

1. Ůeir sem vilja meina a­ hitastig sÚ ekki stÝgandi.
2. Ůeir sem fallast ß a­ loftslagsbreytingar sÚu yfirstandandi, en grunar helst nßtt˙rulega breytileika.
3. Ůeir sem fallast ß loftslagsbreytingar af mannav÷ldum, en segja a­ ■a­ sÚ ekki ■ess vir­i a­ gera neitt vi­ ■eim og a­ ■a­ sÚu ÷nnur mikilvŠgari mßl til a­ berjast vi­.

═tarefni:
http://www.skepticalscience.com/

Heimildir:
Q&A sÝ­urnar sem Úg nota­i a­ nokkru leiti vi­ vinnslu fŠrslunnar:
http://www.guardian.co.uk/environment/2007/jul/26/climatechange
http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3928017.stm
http://www.worldwatch.org/node/3949


Athugasemdir

1 Smßmynd: Loftslag.is

Greinargott yfirlit.

Loftslag.is, 27.7.2009 kl. 10:51

2 Smßmynd: Loftslag.is

Reyndar skilst mÚr a­ magn CO2 sÚ n˙ komi­ upp Ý 395 ppm.

Loftslag.is, 27.7.2009 kl. 13:30

3 Smßmynd: Loftslag.is

╔g var a­ rugla ■arna - sß ■essa t÷lu ß einhverri vafasamri sÝ­u.

Loftslag.is, 27.7.2009 kl. 15:59

4 Smßmynd: Sveinn Atli Gunnarsson

HÚr er tengill ß sÝ­u ■ar sem hŠgt er a­ sjß nřjustu lykilt÷lur var­andi sjßvarst÷­u, CO2 og fleira, samkvŠmt henni ■ß var magn CO2 Ý 387ppm n˙ Ý j˙nÝ.

http://climate.jpl.nasa.gov/keyIndicators/

Sveinn Atli Gunnarsson, 27.7.2009 kl. 20:04

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband