Frsluflokkur: Vsindi og fri

Myndband um sinn Norurplnum

Hr er stutt myndband um sinn Norurplnum. Samkvmt mlingum sustu rj ratugi hefur sekjan Norurplnum smmsaman dregist saman tmabilinu. ri 2007 var a r sem tbreysla ssins var minnst eftir brnun sumarsins. tbreysla ss a r var u..b. 25% minni en meti fram a eim tma. Vsindamenn telja m.a. a n s hlutfall eldri ss minna en ur, nnar m lesa um essi ml annarri frslu.


Minnkandi jklar

a er ekki bara Snfellsjkull sem hopar, sbr. frtt Rv. Tali er a ef jkullinn haldi fram a brna jafn hratt muni hann vera horfinn fyrir nstu aldamt. arna er veri a tala um smu brnun og veri hefur hinga til.

Chacaltaya jkullinn Blivu hvarf a mestu r. Svi sem essi jkull er , er fjallasvi Blivu og arna var framan af fjlstt skasvi. Skasvi bau upp langar skabrekkur jklinum sem er u..b. 5.400 metra h yfir sjvarmli. Svi hefur nokkur r veri nothft sem skasvi og r er jkullinn nnast horfinn. Myndin hrundir snir hvernig jkullinn hefur teki breytingum fr 1940 til 2007. nunda ratugnum spu blivskir vsindamenn v a jkullinn myndi brna alveg ri 2015, mia vi brnun sem tti sr sta. a m v segja a jkullinn hafi brna hraar en r spr geru r fyrir. Jkullinn er talinn hafa veri um 18.000 ra gamall.

Mynd 1 - tekin af vef BBC

essi run hefur ekki bara hrif skaflk, heldur breytir etta vatnsbskapi svisins. Jklar hafa ann eiginleika a vera einskonar birgasafn fyrir vatn. egar eir hverfa kemst jafnvgi vatnsbskapinn og a getur haft fr me sr vandri fyrir ba svisins sem eru hir vatni af svinu. a eru v margar hliar sem arf a skoa egar um er a ra svona hraar breytingar loftslagi.

bloggi Hskuldar Ba er einnig umfjllun um jkla hitabeltisins sem vert er a kkja .

Heimildir:

Frtt BBC um mli
http://solveclimate.com/blog/20090506/bolivias-chacaltaya-glacier-melts-nothing-6-years-early
http://en.cop15.dk/news/view+news?newsid=1831
http://en.wikipedia.org/wiki/Chacaltaya


Loftslagsbreytingar - Spurningar og svr

essari frslu set g fram nokkrar spurningar varandi loftslagsbreytingar. etta eru svipaar spurningar og Q&A sum varandi essi ml. g hef vali spurningarnar og reyni a setja fram skr svr vi eim og kem me hugmyndir a tarefni vi allar spurningar.

Hva eru grurhsahrif?

Grurhsahrifin halda hita jrinni, ar sem r gastegundir sem eru lofthjpnum "fanga" orku fr slinni og halda henni vi yfirbor jarar. n grurhsahrifanna myndi mealhitastig jarar vera um -18C. annig a raun halda au plnetunni okkar lfvnlegri en ella. Helstu grurhsalofttegundir eru m.a. loftraki, koldox, metan og niturox. Hlutfall koldoxs, metans og nituroxs andrmsloftinu eykst vegna athafna manna.

tarefni:
http://en.wikipedia.org/wiki/Greenhouse_effect
http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf (bls. 115)

Hva eru loftslagsbreytingar?

Loftslag jarar hefur alla t veri breytingum h. a hafa komi saldir og hlskei til skiptis sgu jarar. Vsindamenn hafa dag hyggjur af v a hin nttrulega sveifla loftslagsins s a breytast vegna athafna mannsins. Hr er v helst veri a tala um loftslagsbreytingar af mannavldum. .e. r breytingar loftslagi sem losun grurhsalofttegunda hefur valdi.

tarefni:
http://en.wikipedia.org/wiki/Climate_change

Eru loftslagbreytingar a sama og hnattrn hlnun?

Hnattrn hlnun er s hlnun (hkkun mealhitastigi heiminum) sem mld hefur veri jrinni san mlingar hfust en mest sustu ratugum. Hnattrn hlnun virist hanga saman vi aukningu grurhsalofttegunda lofthjpnum. .a.l. er oft tala um hnattrna hlnun og loftslagsbreytingar af mannavldum einu og sama vettvangi.

tarefni:
http://ipccinfo.com/wg1report.php

Getur essi hlnun jarar veri vegna nttrulegra breytinga og/ea hvert er hlutverk mannsins essu llu?

Sumir vsindamenn telja a hnattrn hlnun s af vldum breytinga slarblettum slinni, a hn s hluti af nttrulegum sveiflum hlnunar og klnunar, ea rum ttum.

Str hluti vsindamanna sem rannsaka loftslagbreytingar r sem n standa yfir, eru sammla um a a s tiltlulega lklegt a s hkkun sem tt hefur sr sta lofthjpnum geti veri skr af nttrulegum orskum. eir telja frekar a hgt s a rekja hkkun hitastigs til aukins styrks grurhsaloftegunda lofthjpnum. Mlingar yfirborshita sna a hitastig jarar hefur hkka um u..b. 0,4C san 8. ratugnum. Vsindamenn telja a essi breyting s of mikil til a geta veri skr me nttrulegum orskum. Hvorki breytingar styrk slar, str eldgos (sem hafa klandi hrif) n arir nttrulegir ttir eru taldir hafa ngu mikil hrif til a tskra hkkun sem tt hefur sr sta undanfrnum ratugum. Aeins aukin styrkur grurhsalofttegunda getur samkvmt flestum loftslagsvsindamnnum tskrt essa hkkun hitastigsins.

Hlutfall koldoxs lofthjpnum fr v invingin hfst upp r 1750, er talin vera yfir 34% hrri dag en hn var . etta er hrra magn en sustu 400.000 rin ar undan. essa hkkun er helst hgt a rekja til bruna eldsneytis eins og kolum og olu sem m.a. hefur veri nota vi framleislu rafmagns og sem eldsneyti bla. Smu sgu er a segja af hlutfalli metans og nituroxs sem hefur hkka miki vegna athafna okkar mannanna.

tarefni:
http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf (bls. 100)
http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-faqs.pdf (bls. 100)

Hver er aal grurhsalofttegundin?

Loftraki andrmsloftinu hefur mikil hrif hitastig. a er tali a a hafi veri jafnvgi hlutfalli loftraka andrmsloftinu milljnir ra. Koldox er aal grurhsalofttegundin sem er losu vegna athafna mannsins. Hlutfall koldoxs andrmsloftinu er mlt hlutum hverja milljn (ppm, parts per million). Hlutfalli var 280 ppm fyrir inbyltinguna en er n komi u..b. 386 ppm. egar bi er a bta hrifum annarra grurhsalofttegunda eins og t.d. metans, er hgt a reikna sig fram a svoklluum jafngildings hrifum, sem eru sambrileg vi koldoxshrifinn (allir ttir lagir saman), eru hrifin vi um 440 ppm af koldoxi lofthjpnum.

tarefni:
http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/

Er almennt samkomulag milli vsindamanna um orsakir og afleiingar loftslagsbreytinga?

Meirihluti loftslagsvsindamanna ahyllast kenningu a aukning grurhsalofttegunda lofthjpnum hafi hrif til hlnunar jrinni. Hnattrn hlnun er raunveruleg og v til vitnis eru t.d. ll rin eftir 2000 listanum yfir hljustu r fr v mlingar hfust. a sem vsindamenn hafa helst rkrtt er hversu str hrifin eru. En str meirihluti vsindamanna sem rannsaka essi ml eru sammla um a athafnir mannanna su drfandi afl eim breytingum sem hafa ori hitastigi jarar sustu ratugum. ar m sem dmi nefna vsindamenn hj World Meteorological Organisation, IPCC og U.S. National Academy of Sciences.

tarefni:
http://www.wmo.int/pages/index_en.html
http://www.ipcc.ch/
http://www.nasonline.org/site/PageServer
http://svatli.blog.is/blog/svatli/entry/901635/

Eru til snnunarggn fyrir hnattrnni hlnun?

Beinar mlingar hitastigi eru til fr seinni hluta 19. aldar og r sna a mealhiti jarar hefur hkka um ca. 0,6C 20. ldinni. Yfirbor sjvar hefur hkka um milli 10-20 sm. S hkkun er talin vera a mestu leiti vegna hitaennslu sjvar. Margir jklar eru a hopa og sinn Noruplnum er a ynnast. etta eru frvik sem sjst, en eru dmi um jkla sem skra fram og svi Suurskautslandinu sem eru a klna svo dmi su tekin. Rannsknir sna einnig a tegundir landplantna og dra ( norurhveli jarar) hafa frst um 6,1 km norar hverjum ratug og 6,1 m hrra yfir sjvarml en ur. * Jafnframt hafa rstirnar frst um 2,3 - 5,1 dag hverjum ratug sustu 50 rum. * essar breytingar eru marktkar og fylgjast hendur me mldri hitabreytingu sama tma.

tarefni:
http://en.wikipedia.org/wiki/Current_sea_level_rise
http://www.nasa.gov/home/hqnews/2009/jul/HQ_09-155_Thin_Sea_Ice.html
http://www.nature.com/climate/2007/0712/full/448550a.html
*
http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-faqs.pdf (bls. 103)

Hva vitum vi ekki?

a er ekki vita nkvmlega hversu htt hlutfall eirrar hkkunar sem ori hefur, er hgt a rekja beint til athafna mannsins og hvaa hrif eru hugsanlega ekki komin fram af hlnuninni. Nkvm tengsl milli hlutfalls koldoxs (og annara grurhsalofttegunda) og hitastigsins er ekki alekkt. a er ein sta ess a spr um hlnun eru ekki allar eins.

Hnattrn hlnun mun vntanlega valda rum breytingum sem geta auki hlnunina framtinni. etta geta veri hlutir eins og t.d. losun metans r sfreranum ef hann brnar. Arir ttir gtu hugsanlega haft hrif til a minnka hlnunina, .e. ef plntur taka upp meira CO2 r andrmsloftinu vi hrra hitastig, ess m geta a a rkir nokkur vafi um etta atrii. Vsindamenn ekkja ekki til hltar hi flkna jafnvgi milli jkvra og neikvra tta sem hafa hrif hitastigi og nkvmlega hversu str ttur hvers ttar er.

tarefni:
http://news.nationalgeographic.com/news/2008/12/081219-methane-siberia.html

Hva segir efasemdarflki?

Efasemdir efasemdarflks virast skiptast rj hpa:

1. eir sem vilja meina a hitastig s ekki stgandi.
2. eir sem fallast a loftslagsbreytingar su yfirstandandi, en grunar helst nttrulega breytileika.
3. eir sem fallast loftslagsbreytingar af mannavldum, en segja a a s ekki ess viri a gera neitt vi eim og a a su nnur mikilvgari ml til a berjast vi.

tarefni:
http://www.skepticalscience.com/

Heimildir:
Q&A surnar sem g notai a nokkru leiti vi vinnslu frslunnar:
http://www.guardian.co.uk/environment/2007/jul/26/climatechange
http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3928017.stm
http://www.worldwatch.org/node/3949


mbl.is 3 knversk orkuver losa meira en allt Bretland
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

El Nino fyrirbri komi gang

Samkvmt frttatilkynningu fr NOAA (National Oceanic And Atmospheric Administration - United States Department of Commerce) ann 9. jl, er El Nino kominn gang. El Nino fyrirbri er stand sem myndast Kyrrahafinu. Fyrirbri er tali byrja egar sjrinn kvenu svi hitnar um meira en 0,5C. El Nino hefur mis hrif veurlag heiminum, eins og til a mynda a rkoma eykst sumum svum mean nnur svi f meiri urrk, samt httu stormum sumum svum og meiri hita rum, sj t.d. nnar hr. El Nino fyrirbrin koma um 2-7 ra fresti og er styrkleiki eirra misjafn. Fyrirbri stendur yfirleitt um 12 mnui. Sasti strri El Nino var 1997-98. ri 1998 er einmitt eitt heitasta r heiminum fr upphafi mlinga, og tali er a El Nino hafi haft magnandi hrif hitastigi a r.

Samkvmt NOAA hafa eir mlt hkkun hitastigi sjvar sem bendir til a El Nino s hafinn. Spr benda til a styrkur essa El Nino veri bilinu a vera veigaltill til a vera af milungs styrk. a er erfitt a sp fyrir um a me vissu. En vntanlega mun hann hafa hrif veurlag nsta ri ea svo.

La Nina er fyrirbri fugt vi El Nino fyrirbri, ar sem sjrinn Kyrrahafinu ( kvenu svi) verur kaldari. La Nina veldur a einhverju leyti hrifum veurlag heiminum sem eru fug vi El Nino. La Nina var gangi fr miju ri 2007.

Str El Nino fyrirbri ttu sr sta 1790-93, 1828, 1876-78, 1891, 1925-26, 1982-83, og 1997-98.

Sustu El Nino hafa tt sr sta essum tmabilum, 1986-1987, 1991-1992, 1993, 1994, 1997-1998, 2002-2003, 2004-2005 og 2006-2007.

Heimildir:

Frttatilkynning NOAA fr 9. jl 2009
Greining NOAA El Nino 2009-10
Wikipedia-El Nino


N rannskn vegum NASA gefur til kynna a sinn Noruplnum s a ynnast

N rannskn vegum NASA, sem ger er me ICESat gervihnettinum, gefur til kynna a sinn Noruplnum s a ynnast. Vsindamenn fr NASA og Hsklanum Washington hafa gert mlingar ykkt ssins Norurplnum me ICESat gervihnettinum, fr rinu 2004. Me mlitkjum ICESat komust vsindamennirnir a v a slagi hafi ynnst um 7 tommur ri ea um allt a 2,2 fet fjrum vetrum. Hlutfall eldri ss minnkai einnig essum tma. Svi sem svokallaur Multi-Year (MY) s ekur (s sem er eldri en eins rs) hefur minnka um 42% samkvmt essari rannskn.

ur fyrr hafa vsindamenn mest nota afer a mla dreifingu ss en ekki a sama skapi geta mlt ykktina. En me ICESat gefst eim n einstakt tkifri til a mla beint ykkt ssins og .a.l. hafa eir betri mguleika a reikna rmml hans. myndunum hrundir m sj hvernig framvinda slagana Noruplnum hafa veri san 2004. efri myndinni er snt hvernig rmml sins hefur rast og neri myndinni kemur fram hvernig ykkt sins hefur rast.

Mynd 1
essari mynd sst a "trendi" fyrir tmabili er -900 rmklmetrar ri. S.s. rmmli minnkar um 900 rmklmetra ri, tmabilinu (smelli tvisvar myndina til a f hana fullri str).

Mynd 2
"Trendi" fyrir ykkt sins er einnig fallandi, um 17 cm ri tmabilinu (smelli tvisvar myndina til a f hana fullri str).


Frekari upplsingar um rannsknina m nlgast frttatilkynningu NASA fr 7. jl 2009:

http://www.nasa.gov/home/hqnews/2009/jul/HQ_09-155_Thin_Sea_Ice.html
og
http://www.nasa.gov/topics/earth/features/icesat-20090707.html -> bak vi ennan tengil m m.a. sj myndir sem sna run ykktar ssins veturna 2003-2008 fyrir svi. ar sst m.a. a a er meira um ynnri s 2008 en fyrri rin.

Og upplsingar um ICESat-gervihnttinn m nlgast hr:

http://icesat.gsfc.nasa.gov/

essi frsla er afrit af frslu grdagsins (7.jl), en mr fannst passandi a tengja frsluna vi essa frtt, ar sem run hitastigs heiminum og framvinda sekjunnar Norurplnum eru ntengd fyrirbri.


mbl.is tla a draga mjg r losun grurhsalofttegunda
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

N rannskn vegum NASA gefur til kynna a sinn Noruplnum s a ynnast

N rannskn vegum NASA, sem ger er me ICESat gervihnettinum, gefur til kynna a sinn Noruplnum s a ynnast. Vsindamenn fr NASA og Hsklanum Washington hafa gert mlingar ykkt ssins Norurplnum me ICESat gervihnettinum, fr rinu 2004. Me mlitkjum ICESat komust vsindamennirnir a v a slagi hafi ynnst um 7 tommur ri ea um allt a 2,2 fet fjrum vetrum. Hlutfall eldri ss minnkai einnig essum tma. Svi sem svokallaur Multi-Year (MY) s ekur (s sem er eldri en eins rs) hefur minnka um 42% samkvmt essari rannskn.

ur fyrr hafa vsindamenn mest nota afer a mla dreifingu ss en ekki a sama skapi geta mlt ykktina. En me ICESat gefst eim n einstakt tkifri til a mla beint ykkt ssins og .a.l. hafa eir betri mguleika a mla rmml hans. myndunum hrundir m sj hvernig framvinda slagana Noruplnum hafa veri san 2004. efri myndinni er snt hvernig rmml sins hefur rast og neri myndinni kemur fram hvernig ykkt sins hefur rast.

Mynd 1
essari mynd sst a "trendi" fyrir tmabili er -900 rmklmetrar ri. S.s. rmmli minnkar um 900 rmklmetra ri, tmabilinu (smelli tvisvar myndina til a f hana fullri str).

Mynd 2
"Trendi" fyrir ykkt sins er einnig fallandi, um 17 cm ri tmabilinu (smelli tvisvar myndina til a f hana fullri str).


Frekari upplsingar um rannsknina m nlgast frttatilkynningu NASA fr 7. jl 2009:

http://www.nasa.gov/home/hqnews/2009/jul/HQ_09-155_Thin_Sea_Ice.html
og
http://www.nasa.gov/topics/earth/features/icesat-20090707.html

Og upplsingar um ICESat-gervihnttinn m nlgast hr:

http://icesat.gsfc.nasa.gov/


Heitustu r heiminum fr 1880

a er athyglisvert a athuga hvaa r eru heitust heiminum fr 1880. eim tlum eru topp 10, ll rin fr v eftir aldamt (2000), rin 1997 og 1998 komast einnig topp 10. Af eim rum sem eru topp 20 listanum er 1983 a r sem er lengst fr okkur tma. Sem sagt eru fjgur r fr 9. ratugnum listanum, tta r fr 10. ratugnum, aeins vantar 1992 og 1993 inn r. Og eftir 2000 eru ll rin topp 10 eins og fram hefur komi.

20 heitustu r heiminum fr 1880 eru eftirtalin, samkvmt essum heimildum, einingarnar eru frvik fr mealtali hitastigs tmabilinu 1901-2000:

20. 1996 - 0.2586
19. 1983 - 0.2715
18. 1994 - 0.2820
17. 1987 - 0.2867
16. 1988 - 0.2886
15. 1991 - 0.3239
14. 2000 - 0.3632
13. 1990 - 0.3701
12. 1999 - 0.3953
11. 1995 - 0.3991

10. 1997 - 0.4618
9. 2008 - 0.4869
8. 2001 - 0.4939
7. 2004 - 0.5332
6. 2007 - 0.5499
5. 2006 - 0.5524
4. 2003 - 0.5566
3. 2002 - 0.5575
2. 1998 - 0.5768
1. 2005 - 0.6058

Samkvmt essum tlum er 2005 heitasta ri fr 1880.

Heimildir:

http://en.wikipedia.org/wiki/Temperature_record_since_1880

---

23.06 - smvgileg breyting texta


Algun og vihorfsbreytingar vegna loftslagsbreytinga af mannavldum

Samkvmt skrslum IPCC og ggnum vsindamanna loftslagsmlum, hkkar hitastig jrinni af vldum losunar grurhsalofttegunda (m.a. koldoxs) andrmslofti. g hef skrifa tvr frslur um vinnuhp 3 vegum IPCC (sj hr og ar), ar sem g geri grein fyrir helstu niurstum eirra. N tla g a skoa nnar atrii sem mr finnst athyglisver r essari skrslu.

Fyrst og fremst eru helstu niurstur skrslu vinnuhpsins varandi mtvgisagerir eftirfarandi:

  • Hgt er a n reifanlegum rangri til minnkunar losunar grurhsalofttegunda og kostnaur vi mtvgisagerir virist vera viranlegur.
  • Allar strstu losunar jirnar vera a draga r losun grurhsalofttegunda.
  • Agerir urfa a hefjast sem fyrst til a hgt s a n rangri til minnkunar losun grurhsalofttegunda og ar me koma veg fyrir a hitastig stgi um of.
  • Mtvgisagerir snast fyrst og fremst um minnkun losunar grurhsalofttegunda, aalega koldoxs.
  • Maurinn hefur valdi httulegum loftslagsbreytingum – maurinn getur laga a.

etta leiir mig a v sem mig langar a velta upp hr, sem er; hvernig getum vi (almennir borgarar) komi a essu nna? a sem mr hefur fyrst og fremst fundist vanta, er a upplsingar, varandi hugsanlegar afleiingar hkkunar hitastigs og mikilvgi ess a mtvgisagerir byrji sem fyrst, komist til almennings. En hva getur flk gert, gefi a upplsingar um afleiingar og mtvgisagerir su eim kunnar?

skrslu vinnuhps 3 hj IPCC er tala um a hvernig fjrfestingar nstu ra msum atvinnugreinum urfi a taka mi af mtvgisagerum loftslagmlum. .e. a velja ann fjrfestingarkost og tkni sem tekur tillit til ess a minnka losun grurhsalofttegunda fr v sem n er. etta getur einnig tt vi um einstaklinga, egar neytendur kaupa vrur (ea jnustu) dag. eir geta huga a v hvort a vrur su umhverfisvnar me tilliti til losunar koldoxs. slandi getur etta t.d. tt mjg vel vi um vrur eins og bla sem losa koldox vi notkun og vrur sem fluttar eru um langan veg til landsins. etta er hluti af v sem kalla er breytingar lfsstl og hegunarmynstri eins og tala er um skrslu vinnuhps 3 hj IPCC. .e. egar breyttur hugsunarhttur leiir til breyttrar hegunar og lfsstls. Fleiri dmi um hluti sem almennt er hgt a gera r fyrir a geti breyst vi breyttan hugsunarhtt eru t.d.:

  • Breytingar hegun ba, menningarleg mynstur og val stasetningu heimilis og vinnu.
  • Breytingar notkun bla samt v a haga keyrslu (vali blum) annig a losun koldoxs veri minni.
  • Skipulag bjarflaga og samgangna annig a almenningssamgngur hafi meira rmi.
  • Hegun flks atvinnulfinu, me tilliti til umhverfisins.

Allar kvaranir samflaginu eru teknar af einstaklingum sem ba samflaginu, .a.l. munu breytt vihorf varandi essi ml vera til ess a breytingar munu vera kvaranatku innan samflagsins. a m smu lund fra rk fyrir v a breyting hugsunarhtti geti haft hrif val fyrirtkja vi fjrfestingu til framtar, ar sem vali (sem teki er af einstaklingum sem vinna innan fyrirtkisins) lendi fremur fjrfestingarleium sem leii til minni losunar grurhsalofttegunda.

essi breyting getur vart tt sr sta nema a upplsingar varandi hugsanlegar afleiingar hkkunar hitastigs og mikilvgi mtvgisagera komist til skila til sem flestra. Svona breytingar vera ekki gerar einni nttu, en v fyrr sem vi frum a huga a essum mlum og skipuleggja framtar kaup og atferli t fr essum forsendum, eim mun auveldara verur a n markmiunum. a ga vi essar hugmyndir um breyttan hugsunarhtt er a r kosta ekki svo miki ar sem r leia fyrst og fremst til breyttra vihorfa og ar me breytinga atferli. Sem dmi getur svona vihorfsbreyting ori til ess a eftirspurn eftir vrum breytist ( tt a vrum sem valda minni losun grurhsalofttegunda), sem verur til a frambo af vrum breytist til a anna breyttri eftirspurn almennings.


mbl.is Bilisti eftir Prius
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Fyrri sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband